قدیمی ترین بنا در شهر ساختمان مسجد امام
حسن معروف به مسجد پایین می باشد. سبک معماری بکار رفته در این بنا
نمایانگر بناهای قرون اولیه اسلامی است که به مرور زمان توسعه پیدا
کرده است. این مسجد در بین اهالی از قداست خاصی برخوردار است. درخت
چناری در حیاط مسجد وجوددارد که به نطر میرسد بیش از 500 سال عمر داشته
باشد. شهروندان نراقی سالهای متمادی است که با نذر و نیاز کردن و
خواندن روضه در این مسجد به حوایج دنیوی و اخروی خود میرسند. در نراق
سه محله قدیمی به نامهای پایین ، بالا و دنیاران وجود دارد.مسجد مذکور
در محله پایین واقع می باشد و اسم مسجد نیز از نام محله تاریخی پایین
برگرفته شده است. همچنین تعداد از افراد کهنسال محلی آن را مسجد پایین
امام حسن می نامند. ولی به سبب نبود مدرک و یا سند معتبر نمی توان در
باره نام بانی و زمان ساخت آن به درستی اظهار نظر کرد.
از دیدگاه طرح مخصوصی که مسجد نامبرده
دارد ، پلان آن با هیج یک از مسجدهای تاریخی استان شباهت ندارد ، ولی
گمان میرود که بنای مذبور در سده ششم هجری قمری ساخته شده است.دو نکته
اصلی در مورد معماری این بنا وجود دارد اول پایین بودن آن نسبت به
سطح کوچه مجاور که به حدود 195 سانتی متر میرسد و دوم اینکه طرح
اصلی مسجد در استان مرکزی نمونه بوده و نظیر آن در دیگر نقاط استان
مشاهده نشده است.
پلان بنا بر اساس
طرح گنبدخانه(چهارتاق) بنا گردیده ، بطوریکه از گذر فلی واقع در
سمت شرق میتوان مستقیم به داخل اولین گنبدخانه قدم گذاشت.این فضا
مربع شکل بوده و در هر کنج آن یک گوشواره ساخته شده و گنبد بر روی
آنها سوارگشته است. یک گذر کوتاه ارتباط بین گنبد خانه اول با گنبد
خانه میانی را فراهم می نماید.همچنین از طریق یک گذر باریک می توان
از گنبدخانه مذکور وارد گنبدخانه سوم شد که دارای یک محراب گچی
الحاقی است.
گنبد ها در جهت شرق
به غرب قرار گرفته اند. تزئینات بنای فوق شامل رسم بندی بسیار ساده
پایه گنبدها ، استفاده از ترکهای زینتی در قسمت داخلی کاسه
گنبد که به رسم بندی پایه گنبد ها وصل شده اند و سراسر دیوارهای
بنا را با آستر گچی پوشانده اند. در سینه گنبد خانه اول با مرکب
مشکی اسامی پنج تن و نام استادکار و سال انجام می باشد.
روشنایی بنا از طریق
نورگیرهای واقع در انتهای دیوار سمت جنوب تامین میگردد . مصالح
ساختمانی به کار رفته در این مسجد شامل خشت و گل می باشد.
این بنا
به شماره 3534 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت
رسیده است.
